De filmers Eugenie Jansen en Albert Elings hebben in de VS een tiental veteranen geinterviewd over hun tijd in Margraten. De contacten met deze veteranen kwamen tot stand door intensief archief en internet onderzoek door de teamleden. De veteranen waren betrokken bij de aanleg van de begraafplaats en de identificatie van gesneuvelde soldaten.
De reis werd mede mogelijk gemaakt door een donatie uit het cooperatiefonds van de Rabobank Centraal Zuid-Limburg.
Op L1TV was onderstaand verslag te zien op 16 januari
uit hun reisverslag: (zie verderop voor de route)
29 November
Even snel nog voor het slapengaan; we zijn op Rode-Island gearriveerd, morgen is thanksgiving - dan gaan we onze zaken op orde brengen weer en zal ik uitgebreider verslag doen, ook over het Philadelphia-archief. Overmorgen gaan we men Seveney interviewen.
Het echt op weg zijn had zo zijn gewenningsperiode. Het busje dat we gehuurd hadden bleek enigszins oversized te zijn. We hadden het kunnen weten, zelfs een KLEINE koffie betekent hier een halve liter.
Daarnaast heeft ie een extra rempedaal voor noodstops. En omdat wij zo gewend zijn om met drie pedalen en twee voeten te rijden, in plaats van twee, hebben we al een paar keer met onze neus tegen de vooruit gedrukt gezeten, en heeft het bijna een pompstation bediende gekost. Maar we zijn ondertussen gewend, dus geen zorgen.
Het archief zat DOWNTOWN Philadelphia en de standaardvraag hier bij binnenkomst is: heeft u messen of wapens bij u? Nee, wij komen uit Europa... Dus?!? Nou, daar dragen we normaal gesproken geen messen of wapens.
De volgende beproeving was de B&H in Manhattan/New York. De B&H is in filmkringen wereldwijd een begrip, het is de winkel waar ALLES te krijgen is wat je maar bedenken kunt. En dat is heel veel. En het is heel groot. En het is heel druk. Het is een joodse winkel en de bediening bestaat voor een groot deel uit orthodoxe joden. En boven de hoofden is een heel transportsysteem waar boxen op rails alle kanten uit vervoerd worden. We hebben dus alles gevonden wat we nog misten, behalve het statief, en het alternatief dat we nu hebben is volgens Albert "unne poengel". En een uurtje auto parkeren kostte 30 dollar... Maar ook deze stres is doorstaan, en toen we in de urenlange file stonden om New York weer uit te komen, vonden we het eigenlijk toch ook best wel stoer: even "shoppen" in New York.
Overmorgen gaan we men Seveney (zie fotoboek) interviewen, dat is de punaise rechtsonder (op de routekaart onderaan), en de nieuwe kandidaat is de punaise linksboven. We gaan hem morgen bellen, want het is vlak in de buurt!
Tot laat doorgereden tot Rhode Island, en vandaag, gebruikt om alle apparatuur weer in orde, backups etc. te maken en zowaar nog een fikse wandeling gemaakt ook. Totaal het tegenovergestelde als de ervaring een paar dagen geleden in Philadelphia... wat een rijkdom...
Thanksgiving betekende vandaag vooral: alles uitgestorven en alles gesloten. Geen kalkoen gezien.
1 December
Er zat een beer in de boom. Een kleine beer in een kleine boom. Zomaar langs de snelweg. Wat die daar nu deed?
Na twee interviews dachten we met enige weemoed terug aan de interviews in Margraten en omgeving. Ontvangen worden met een kop koffie, en een koekje, of zelfs vaak een stuk vlaai; blijkbaar is dat geen Amerikaanse gewoonte?
Maar bij het derde interview zat de vrouw des huizes klaar met een grote pot koffie en zelfgebakken koekjes! En kregen we een zak van die koekjes mee voor onderweg. En toen Harrison Seveney hoorde hoeveel mijlen we nog te rijden hadden gaf hij me een damesblaadje mee voor onderweg, zodat ik me maar niet zou gaan vervelen.
Harrison Seveney heeft de bomen gekapt die gebruikt zijn voor de weg naar de begraafplaats, en die vervolgens neergelegd. Het was zo modderig dat ze gravel konden blijven storten, dat zakte telkens weg; uiteindelijk met de bomen lukte het wel.
Albert heeft met verschillende stekkertjes en verloopjes de laptop via een zendertje aan de autoradio gehangen en nu hebben we ook muziek terwijl we rijden. Er zijn mensen die daar gewoon een iPod voor gebruiken. We hebben Harrison Seveney en George Bresnahan geinterviewd en zijn nu onderweg naar George Yancho, in Michigan.
George Bresnahan (zie fotoboek) was de chauffeur van "father Wilbert N. Hegener" (een Franciscaan, waarschijnlijk al overleden want George heeft geen antwoord meer op zijn brieven gekregen en hij was tijdens de oorlog al "oud", achter in de dertig) en hij is met hem verschillende keren naar het kerkhof geweest toen er nog maar hooguit vijftig graven waren. Bij de stripping line stond een kleine witte tent waarin de father dan bad voor de gesneuvelden die voor de tent op een rijtje lagen (20 per keer) en in behandeling werden genomen. Dat ging gewoon door terwijl de father voor hen bad.
2 December
Serieuze sneeuw. Dus de kachel in ons motelletje blaast op volle toeren, terwijl de ijspegels aan de auto hangen. Dat wordt krabben morgenochtend. Vandaag een shortcut door Canada gereden. Dat dat volgens het huurcontract van de auto niet mocht, wisten we, maar we hadden geen rekening gehouden met alle professionele apparatuur die open en bloot in het busje lag terwijl we op een toeristenvisum reizen), noch met het feit dat we in de VS apparatuur gekocht hebben, noch met vragen over: wiens auto is dit? Gewoon, gehuurd. Maar waarom dan zo'n grote bus? Dat was verdacht. De eerste mevrouw die ons naar een kantoortje stuurde waar we een stempel moesten halen, schreef op een kaartje: check the car. Gelukkig was de daaropvolgende beambte te lui om die order uit te voeren en kwamen we ermee weg door te zeggen dat we een iets grotere auto wilden en dat dit dan de goedkoopste optie was... wisten wij veel dat ie zo groot uit zou vallen... alles is hier zo groot... en iets te mompelen over een Oral History Project en een bezoek aan een WorldWar 2 veteraan die we gingen interviewen.
Bij de volgende grensovergang kwamen we er niet zo makkelijk van af. Wat die journalisten-visa's voor Pakistan in Alberts paspoort deden? Oeps. Nog zoiets verdachts. Wat Albert daar gedaan had? Een film gemaakt over Musharraf. Ai. Wanneer hij daar voor het laatst geweest was? Of hij in de bus kon kijken? Kreun. Wat dat voor kopieen van militaire kaarten waren? Auw. Dat is een oorlogskerkhof in Nederland. Waar hebben jullie dat voor nodig? Uhm, een expositie. Ik denk dat de stempels "NARA-approved" die op de kaarten stonden, ons gered hebben. We konden doorrijden.
Tanken in de Canadese sneeuw. We zagen een man in zijn auto stappen met vijf grote koffie's, terwijl hij maar een medepassagier had. Wat doet een man met vijf koffie's?
We zijn een dag eerder bij George Yancho (zie foto) aangekomen dan geplanned. En hij zou ook morgenmiddag kunnen. Hij had nog twee negatieven gevonden en daar foto's van af laten drukken, die waren morgenmiddag klaar. En hij had een journalist/fotograaf van een (plaatselijke) krant besteld voor zijn bezoek uit Nederland. We gaan het zien morgen. En benieuwd wat hij kan vertellen.
Albert aan het begin van een nieuwe werkdag in het NARA-archief in Washington
We vinden het niet erg een dag eerder terug te zijn in Washington, want in het archief in Philadelphia stuitten we op twee genoemde films; een publieke die bij de repatrieringscampagne hoorde en eentje die voor intern gebruik bedoeld was. Een van die films ligt in het NARA-archief in Washington, dus een dag extra zo meteen is reuze welkom om die film nog te kunnen bekijken/tapen.
Laat nu ook een mailtje binnenkomen van de mevrouw van het Guesthome in Washington dat ze ons bij terugkomst 10 dollar korting wil geven als ze onze lakens niet hoeft te verschonen... En bij het huren van het busje had ik gewoon gevraagd om een discount, en deze vraag - van een zinnetje - leverde prompt 10 % korting op... En er kwam ook net een mailtje binnen dat de camper eindelijk rond is, dat had wat voeten in aarde en we hadden er een hard hoofd in dat het zou gaan lukken. Nu ja, het gaat allemaal dus zeer voorspoedig!
Eugenie heeft dozen met informatie over Margraten opgediept
Jaap, collega van PLU filmproducties die ons een aantal gouden tips voor de VS gegeven heeft (oa download een kaart van de VS en neem je eigen TomTom mee, waardoor we nu door een aimabele Belg de hele tijd feilloos daarheen geloodstworden waar we wezen moeten) is super-toevallig hier in Michigan aan het researchen is. We gaan morgenavond langs rijden om hem te zien en spreken.
6 December
Bij George en Mary Yancho in Michigan werden we heel gastvrij ontvangen. Volgens Mary keek haar man al vanaf juni naar deze bijeenkomst uit. Hij had al zijn uniformen tentoongesteld, was nog drie negatieven tegengekomen en had die speciaal laten afdrukken: de hele tafel lag vol met papieren en fotoos.
Twee journalisten en een fotograaf (en de zoon) kwamen langs vanwege ons bezoek.
Artikel Flintjournal - George Yancho, A local veteran
Artikel ViewNewspapers
"Zo-oh", zei de man van het verhuurbedrijf toen we het busje terugbrachten (nadat we de letters eraf gepeuterd hadden - grapje), hij op de teller keek en zag dat we 4.000 miles gereden hadden.
We hebben de film over de repatriering in het archief nog bekeken, dat was de moeite waard. Toen ie ineens ophield bleek dat er van het tweede deel van de film nog geen zichtkopie bestond. En jawel hoor, anderhalf uur later kwamen ze met een DVD, hadden ze snel van de digibeta gemaakt... nog wat andere dingen bekeken en getaped: soldaten in de kou en modder, een filmpje over oorlogscameramannen, twee filmpjes over de 101st airborne division.
Albert heeft een afspraak gemaakt met de archivaris van het Quartermastermuseum. Alhoewel ze op maandag dicht zijn, waren we dan welkom, dan was hij er toch... hij zou al zoveel mogelijk "pullen" en beloofde ons een dozijn films. We hopen zondag al te arriveren, kunnen we eerst gewoon het museum bekijken.
Want dan gaan we morgen (met de camper) aan de zuidelijke route beginnen!
7 December
Nee, het is geen grap. Dit was ECHT de kleinste camper die we konden krijgen. En het is dit keer geen Photoshop.
We zijn er een hele dag mee bezig geweest; de man van het verhuurbedrijf had nog nooit een computer gezien, terwijl hij daar toch echt alle gegevens in moest tikken, dus vanaf nu is het Albertus Jansen. Ook leuk. Terug in de file naar het guesthouse om de spullen op te halen.
Is dat niet het Witte Huis, waar we nu langs rijden?
Kim, de eigenaresse van het guesthouse had ook nog nooit zo'n ding gezien, moest vreselijk lachen en gaf ons als kadootje een slinger kerstlampjes mee, zodat we onderweg kerst konden vieren (dat was best ontroerend).
Maar het was ondertussen wel al donker en het sneeuwde; dus zijn we naar de dichtst bij zijnde kampeerplek gereden, wat een donker en koud bos was zonder electra-aansluitingen. Omdat we zo bang waren dat het watersysteem zou bevriezen hebben we de hele nacht door af en toe het kacheltje even aangezet, tot de accu echt leeg was en heel hard begon te piepen. Niet echt goed geslapen dus, maar niets bevroren.
Best shocking hoe dik, en hoeveel mensen dat zijn, hoe krijgen ze het voor elkaar?
Maar de jaren dat iedereen "fat & happy" was zijn voorbij. Als je je baan verliest of ziek wordt, eindig je, als "gewoon normaal mens" wonend in je auto. De man van het autoverhuurbedrijf vertelt over een vriend die bedrijfsmobieltjes afsluit van mensen die hun baan verloren hebben, en hij is overwerkt, er komen 3.000 afsluitingen per dag bij. Hij haalt een berichtje uit zijn telefoon dat zegt dat het aantal werklozen in de financiele sector vanochtend de grens van 2 miljoen overschreden is. En alhoewel Kim zegt dat het een hype is, dat mensen bang zijn omdat "de media" dat maar blijft repeteren, hebben we toch de indruk dat mensen bezorgd en bedrukt zijn.
Wel nog fat maar niet meer zo happy.
Ja, zegt een taxichauffeur, wij hebben het goed gehad, onze kinderen nu hebben het moeilijk, maar er zullen vast weer tijden komen dat ook zij het goed gaan hebben.
Maar goed, de benzineprijs is afgelopen week ongelofelijk gekelderd; eerder dit jaar was die meer dan 4 dollar...
Vandaag - en we doen het echt niet expres - want er stond in de camping gids echt bij dat deze kampeerplek vlakbij de ingang van Fort Lee was, het militaire complex waar we morgen om 09.00 uur hebben afgesproken om de archieven te bekijken.
Kunnen we het lopen, vroegen we. De mevrouw begon te lachen. Vanaf nu trappen we er gewoon niet meer in.
NIETS is hier te lopen. Maar goed, we vallen gelijk in een "white trash" park dus. De man die zegt hier onderhoud te doen zit met sigaret en flesje bier in zijn busje, en zegt: stap maar in, dan breng ik jullie even naar de receptie.
Ook hier af en toe kerstlichtjes als versiering. Ja, je zou hier graag een half jaar zitten en naar de verhalen luisteren. En filmen.
De vriendelijke buurman vraagt, nadat we een half uur heen en weer, voor- en weer achteruit hebben zitten manoeuvreren, of we het zeker weten dat we de camper op dat (net te kleine) betonnen plateautje willen parkeren. De bedoeling is namelijk er naast. Juist ja. En dan blijkt dat de aansluitingen ook veel beter passen. Electrakabel inpluggen, tuinslang op de waterkraan en de afvalwaterbuis in het putje in de grond. Dus nu kunnen we niet alleen eitjes bakken en zelf koken, maar ook doesjen en naar de wc!
9 December
Nou dat ging zonder slag of stoot. Fort Lee, de militaire basis is een complete stad an sich.
Luther Henson in het Quartermaster museum
De archivaris, Luther Henson had de stapels al klaarliggen. Een stapel was het archief van Butte, maar nogal ongeordend. En inderdaad, een hele stapel DVD's die we gekopieerd hebben. Helaas zijn de DVD's van VHS gemaakt, dus niet bruikbaar voor uiteindelijk gebruik, maar de originele 16 mm blikken liggen in het kamertje ernaast. Minstens drie hele mooie en bruikbare films over het begraaf en opgraafwerk! Helaas met maar een shot dat overduidelijk als Margraten te identificeren is, maar de "algemene" dingen zijn hetzelfde. Omdat het alles (samen met het NARA-materiaal) nogal veel bij elkaar is en dus behoorlijk kostbaar omdat allemaal te laten scannen, hebben we besloten om daarmee te wachten tot we meer duidelijkheid hebben wat we echt zullen gaan gebruiken. We gaan wel al een aanvraag bij het NARA indienen, dus het proces in werking zetten, want dat heeft zijn tijd nodig.
Luther moest om 14.30 uur al weg om een Noors diner voor 100 mensen te koken.
10 December
Vanochtend teruggegaan. Het bleek nog stevig aanpoten om alles voor 17.00 uur gescanned te hebben. Het was dat hij er zelf gister over begon, over Andre Rieu, die een wekelijkse show op tv heeft?
Dus hebben we een kerst-CD geofferd en daar zei hij heel blij mee te zijn. (Van Jaap hebben we nog wat delftsblauwe klompjes gekregen, die het hopelijk kunnen opvangen.) Vandaag kregen we ieder een zakje Quartermaster souveniers als kadootje terug.
Resultaat: een mooi handboek over het postwar registration werk, met fotos en procedures. Naast het boek dat Frans ontvangen heeft, heeft Albert een tweede standaardwerk gevonden (van dezelfde schrijver) over de eerdere jaren.
"Je ziet wat bleekjes", zei Albert. Ja gek, heel veel fotoos van lijken identificatie. Beter niet om op een nuchtere maag te bekijken. Een memorialboekje van de heropening van Margraten in 1960. Grote kans dat jullie dat al hebben, maar toch maar meegenomen (gescand). Het mooiste is misschien wel de foto van de loods in Margraten waarbinnen de identificatie werd uitgevoerd. En hoogstwaarschijnlijk ook een van het interieur, met mensen erop (?) Maar kloppen de ramen binnen en buiten? Misschien kunnen jullie je speurwerk erop loslaten. Is er iets te vinden dat zegt dat dit Margraten moet zijn? Of juist niet? We sturen ze nog in een losse mail, op iets grotere resolutie.
Eugenie wat bleekjes achter de scanner
Luther heeft uitvoerig gezocht naar de geschiedenis en namen van de gekleurde bataljons maar ook hier vergeefs. Als een bataljon na het einde van de oorlog aankwam, dan zijn ze uberhaupt nergens vernoemd. Dat zou iets kunnen verklaren. Maar de segregatie was ook wel heftig. Luther had vaker mensen op bezoek gekregen die hem vertelden dat die gegevens in een brand verdwenen waren. Het schijnt bijna niet te doen te zijn, daar goed onderzoek naar te doen. Hij gaf ons nog een kansje bij ... in Pensylvania
En dan hebben we nu net buiten op de picknickbank ons avondeten genuttigd, op precies dezelfde plek waar het gister nog vroor.
We zijn al best gewend om ons huis achter onze rug te hebben, de grootte van het ding went ook snel, en hoe fijn om op het parkeerterrein van de militaire basis eindelijk even een kop koffie te zetten en een boterham te maken, en niet de hele tijd alles in en uit te hoeven pakken. We zijn erg in onze nopjes!
Morgen verder naar het westen en weer een stukje naar het zuiden zakken, om overmorgen bij Jack Frank te arriveren. En de burgermeester van Lexington die met ons wilde lunchen.
11 December
Jack Frank was chauffeur van de officieren van het 172ste, en heeft hen een keer of tien naar het kerkhof gebracht. Als zij bezig waren, wachtte hij.
Hij maakte dan wel een praatje met de mannen van de Graves Registration en vroeg hen hoe ze in de regen met hun potloden nog aantekeningen konden maken. Wij kunnen onderwater nog schrijven, kreeg hij als antwoord. De meeste lichamen zagen er nog goed uit, vanwege de kou, denkt hij, het leek of ze sliepen (en ze stonken niet). Als ze op een rij lagen liep hij erlangs om te zien of hij iemand zou kennen.
Hij vertelt over de vrachtwagens. Na de oorlog is hij hout gaan verhandelen, hij rijdt ons langs het (gigantische! - en hij had vier bedrijven) bedrijf dat hij aan zijn schoonzoon verkocht heeft, en vergelijkt de manier waarop de lijken gestapeld waren, met het hout dat hij later stapelde. Er werd ook niet zachtzinnig mee omgegaan (dat hebben we van meer mensen gehoord), ze werden zo van de vrachtwagen gegooid.
Hij was in Heer gestationeerd, in het kasteel, of tenminste in de stallen, en het was zo koud dat ze hun handen warmden aan de koeien in de stal. Hij heeft een dagboek van iemand over de bevrijding van Heer, dat was oorspronkelijk in het Nederlands maar dat hebben ze laten vertalen naar het Engels. We hebben een exemplaar mee gekregen.
Veel contact met de burgerbevolking hadden ze niet, in Vaals had hij een meisje ontmoet (heeft daar ook een foto van), maar je kwam niet bij haar thuis.
De burgermeester van Lexington heeft ons een hand geschud, maar is niet voor de lunch (in de golf- club) gebleven. Wie daar wel bij was, was Mr. John Hudson. Zijn broer was in Margraten begraven, maar is in 1947 gerepatrieerd en ligt nu in Lexington op een burgerbegraafplaats. Hij had een paar foto's van de begraafplaats in 1947, en een uit 1952, toen hij er zelf geweest was, en ook foto's van de familie die het graf geadopteerd hadden, en waar hij nu nog contact mee heeft. En een krantenartikel over de vroege adoptie (waarschijnlijk uit 1945?). Wij zijn naar hem thuis gegaan om de foto's te scannen en hij heeft ze op CD gezet.
15 December
Van North Carolina naar South Carolina, naar Georgia. Steeds zuidelijker, steeds warmer. De mensen steeds onverstaanbaarder. De eerste palmbomen! Het eerste vuurtje buiten, waarop de eerste "weuschkes" gebraden.Katoenvelden en om de negen huizen een kerkje
En dan vanochtend Florida binnenrijden, op weg naar Jacksonville waar Else White woont.
Else werkte in en na de oorlog op het gemeentehuis van Maastricht, voor burgermeester von Kessenich. Er kwam een brief binnen van een moeder van een gesneuvelde soldaat die in Margraten begraven lag. De moeder schreef haar brief naar de dichtstbijzijnde plaats die ze op de kaart gevonden had, met de vraag of iemand naar het graf van haar zoon wilde kijken. De burgermeester gaf die brief aan zijn vrouw, zijn vrouw ging met twee van de dochters naar de begraafplaats, ze legden een bloemetje, zeiden een gebedje, maakten een foto en stuurden die naar de moeder. De moeder stuurde die foto met ingezonden brief door naar Life-magazine, en vanaf dat moment regende het brieven. Ook mensen die schreven over hun zoon die in Belgie of zelfs in Italie begraven lag. Else is een keer naar het kerkhof in Belgie gereden op een tandem, maar dat was toch best ver weg. Dus op die verzoeken kon niet worden ingegaan, laat staan Italie.
Else kende engels en beantwoordde die brieven; dat deed ze zowel bij de familie von Kessenich, als bij kapelaan Heuschen van Margraten thuis, avonden lang en in de weekenden. Ze is er nog steeds trots op:"Het is het mooiste dat ik in mijn leven gedaan heb".
Er lag op het kerkhof een soldaat die op dezelfde dag geboren was als zijzelf, en dat graf adopteerde Else. Haar zoon Ralph, haar oudste kind, is naar die soldaat vernoemd. In 1947 emigreerde Else met haar Nederlandse man naar de Verenigde Staten. Ze kreeg nog vier dochters, waarvan een tweeling. We worden door alle vier de dochters verwelkomt in het huis van Else, waar veel herinnert aan Maastricht. Naast de Amerikaanse vlag aan de voorgevel hangen twee klompen. En geloof het of niet, maar tijdens het interview zijn de dochters een uur-lang muisstil.
Erna gaan we naar het huis van dochter Beatrice, waar een geweldige lunch klaarstaat.
dochters van Else White
Voor haar kinderen heeft Else haar levensverhaal opgeschreven; ze leest de passages voor die gaan over de tijd dat ze de adoptie-brieven schreef. Maar we worden zo meegenomen dat we Margraten allang en breed voorbij zijn, en op een gegeven moment zegt ze zelf, stop asjeblieft. Tot dat moment hebben we ademloos zitten luisteren. Een zeer bijzondere vrouw.
We vertrekken dus laat en komen in het donker aan bij het State Park. We overnachten het liefst in State Parks, omdat het meestal mooie plekken zijn. Laatst bleven de reeen maar in het schijnsel van de koplampen de weg over springen. Anders dan in het Noorden, waar je, wanneer je 's avonds aankomt het geld voor de overnachting in een envelopje stopt, of anders de Ranger je 's ochtends vroeg wel uit je bed komt rammelen, was het park afgesloten. Tja, wat te doen? Komt tijd, komt een auto het park uitrijden, en gaat het hek automatisch open. En terwijl het hek alweer dichtgaat zegt Albert: Rijden! -Jamaar... Gas! -Jamaar, hoe leg je dat achteraf uit, dat er een toegangshek halverwege dwars door je camper steekt? Maar het ging (net) goed. We zitten op de enige plek in de VS waar het goed weer schijnt te zijn, de volgende ochtend is het om 09.00 uur al behoorlijk warm. We lopen langs een inham van de oceaan om ons bij de ingang te melden, en dan zie ik voor het eerst van mijn leven dolfijnen in het wild, die volgens de visser een rondje zwemmen om de vissen op te jagen.
17 December
Daarna weer een lange dag rijden en voor de zekerheid belt Albert maar eerst of ze misschien ook zo'n poort hebben. Ja, dat hebben ze. We krijgen de toegangscode. Nadat we vervolgens een half uur bij een hek het toegangssysteem hebben staan ontregelen (verkeerde hek) kwam het allemaal weer goed. Dus nu tjirpen de krekels en razen de auto's over de nabijgelegen snelweg. Je kan niet altijd alleen maar geluk hebben.
18 December
Het is raar om in een tropisch klimaat te zijn, terwijl we een week of wat geleden nog wegvroren. In plaats van mutsen en handschoenen, de korte broek en een petje tegen de zon. Vandaag twee wandelingen gemaakt, we kwamen een schildpad en een arend tegen. De arend had een dikke vis aan een boomtak gespiest. En de schildpad probeerde indruk te maken met twee grassprieten als slagtanden. En dan morgenochtend kolonel Butte. En over-overmorgen gelukkig ook George Hingson, die zijn telefoon maar niet opnam. Maar dankzij de hulp van George Yancho, die het telefoonnummer van een kleinzoon bleek te hebben, gaat ook dat goed komen.
19 December
Het ging allemaal leuk en ontspannen, gewoon echt leuk, apparatuur opzetten, we hadden het o.a. over het boek van Shomon, en dat dat volgens hem niet klopte, en dat hij die 8 pagina's commentaar geschreven had, en Shomon daar niks mee gedaan had.
Lt.Colonel Charles D. Butte, North Palm Beach - Florida
Eugenie heeft de rest van de dag alles uit haar handen laten vallen, maakte met de camper een bochtje tekort, over de stoeprand, waardoor de spullen uit het bovenkeukenkastje vielen, servies kapot en de camper onder de stroop zat. Fijn, dat plakt namelijk behoorlijk.
Het bezoek aan kolonel Butte was het meer dan waard. We hebben zijn levensbeschrijving en zijn geschiedenis van het 603-de meegekregen, en uiteraard alle fotoos gescanned.
Hij vertelde een heel aantal mooie dingen. Van juni tot september 1945 was hij in Margraten, en (zoals Frans al wist) voornamelijk op dat moment bezig met het "inchecken" van lichamen uit Duitsland, en het (proberen te) identificeren van de in Margraten reeds begraven "unknowns".
Dat identificeren gebeurde in de openlucht. Daar had hij ook fotoos van. (Hij had uberhaupt veel fotos voor zo'n betrekkelijk korte periode). Om het laken waarin ze begraven werden, werd een nieuw laken gewikkeld en zo gingen ze terug de grond in. Volgens hem gewoon beddenlakens, zoals we ze nu nog gebruiken, van katoen. Het verbaasde hem niets dat er meisjes in Margraten in communiejurkjes van die lakens rondliepen, dat waren dan "geleende lakens". Als het om een generaal ging, dan werd die in een kist gelegd (ipv een laken.) Maar de foto van de kisten met de datum 1945 zei hem niets. In de glazen flessen die mee begraven werden zaten niet de "personal belongings", maar de "burial reports".
Wat langzaam tot ons doordringt is dat iedere periode zo zijn totaal specifieke procedures had, die nogal van elkaar verschillen.
Op dat moment was bijvoorbeeld nog geen sprake van "dental charts". Op het moment dat ze op het strand van Normandie aankwamen was er uberhaupt nog geen plan voor de hele organisatie, ze waren opgeleid om kerkhoven te runnen, maar niet hoe die op te zetten en het idee van "collecting points" bestond niet.
Een 'anekdotisch' verhaal over de slag van de Ardennen, dat ze werden aangehouden en ze de oren van het hoofd gevraagd werd, en ze dat op gegeven moment zo zat waren dat ze vroegen: waarom vraag je dat niet aan onze vrienden achterin? Achterin lagen namelijk overleden vrienden. Ze mochten zonder verdere vragen doorrijden.
Over de Duitse krijgsgevangenen op Henri Chapelle: op gegeven moment ontdekte ze een gat in de omheining waar de krijgsgevangenen 's nachts doorkropen. Wat bleek volgens Butte? Dat ze hun eten opspaarden en dat 's nachts naar de mensen in Duitsland brachten, dat was immers een paar kilometer verderop. Laat het gaan, zei Butte.
Zie het verhaal van Herr Laab. Vertelde die niet dat ze 's avonds een wandelingetje gingen maken en ergens een biertje dronken? En zeggen de papieren in Washington niet dat ze de ontsnappingen op Henri Chapelle wilden tegengaan door beter voedsel te verstrekken?
En is het ene verhaal meer of minder "waar" dan het andere?
We reden langs sinaasappelgaarden en suikerrietvelden tot het begon te schemeren en Albert nog een duik in het campingzwembad kon nemen voor alle kerstlichtjes onder de palmbomen ontstoken werden. We verbazen ons allang niet meer over rockende kerstmannen en opblaasbare sneeuwpoppen in voortuinen, die ook pas 's avonds tot leven geroepen worden en overdag als zielige hoopjes op de grond liggen. Net zomin als over Mickey Mouse-n die naast Josef en Maria in de kerststal staan. En voor vandaag heten we volgens de mevrouw van de camping: burgermeester (voornaam) van Amsterdam (achternaam).
vrijdag 19 december
Waar zijn we nou weer? Ergens middenin Florida, vlakbij Moore Haven waar Eugene Hingson woont, op een plek waar mensen overwinteren. "Welcome in our neighbourhood" lacht een voorbijfietsende vrouw. "Morgenavond hebben we een feest met een groot vuur, jullie zijn uitgenodigd", zegt een man vanuit zijn jeep. "Ga niet naar Phoenix!", waarschuwt een derde man, "Mijn vreselijke ex-vrouw woont daar nog steeds..."
jeep. "Ga niet naar Phoenix!", waarschuwt een derde man, "Mijn vreselijke ex-vrouw woont daar nog steeds..."